Miasto i region

Na początek

Historia uniwersytetu w Grenoble sięga 1339 roku, kiedy założył go delfin Humbert II. Pod koniec XIX wieku energia górskiej wody uczyniła z miasta ośrodek elektrotechniki. Wielkie międzynarodowe urządzenia przyszły znacznie później, po tym jak w latach 50. XX wieku powstał ośrodek badań jądrowych kierowany przez fizyka Louisa Néela. Ta strona szkicuje tę historię i pokazuje miejsce Grenoble w Atlasie TheScience.fm.

Sześć wieków uniwersytetu

Pierwsze zajęcia uniwersyteckie w Grenoble odbywały się w wynajętych salach przy placu Saint-André. Losy uczelni bywały zmienne: według jej własnej historii pod koniec XIV wieku działalność zamarła, w 1452 roku uniwersytet zlikwidowano na rzecz Valence, a w 1542 roku przywrócono. W 1806 roku powstała szkoła prawa, a dekret decentralizacyjny z 1896 roku odtworzył uniwersytet, który rok później zainaugurował prezydent Félix Faure.

W 1962 roku położono kamień węgielny pod duży kampus w Saint-Martin-d’Hères. W latach 1969–1971 wydziały przekształcono w trzy uniwersytety. Połączyły się w 2016 roku, a Université Grenoble Alpes w obecnym kształcie, skupiający uniwersytet, szkoły inżynierskie i instytucje badawcze, powstał 1 stycznia 2020 roku.

„Biały węgiel”: energia wody i inżynieria

Techniczna tradycja Grenoble zaczęła się od wody. W 1869 roku Aristide Bergès założył w Lancey papiernię napędzaną wodospadami masywu Belledonne, a w 1882 roku spopularyzował określenie „houille blanche”, czyli „biały węgiel”, na energię wodną – był przekonany, że górska woda może dać tyle energii co węgiel.

Przemysł potrzebował inżynierów. W 1892 roku fizyk Paul Janet zaczął wieczorny kurs elektrotechniki przemysłowej, z którego wyrósł Instytut Elektrotechniki, otwarty w 1900 roku. W 1921 roku jego kierunki inżynierskie przyjęły nazwę Institut Polytechnique de Grenoble, a w 1925 roku miasto gościło Międzynarodową Wystawę Energii Wodnej i Turystyki, od 21 maja do 25 października. Z tych szkół wyrósł dzisiejszy Grenoble INP; jego pierwszym prezesem, w 1971 roku, był Louis Néel.

Od magnetyzmu do mikroczipów

Louis Néel trafił do Grenoble w czasie II wojny światowej, a pod koniec 1945 roku jego zespół założył tu laboratorium CNRS związane z uniwersytetem. W 1956 roku Néel założył Ośrodek Badań Jądrowych w Grenoble (CENG), należący do CEA. Jego reaktory badawcze – Mélusine (1958–1988), Siloé (1963–1997) i Siloette (1964–2002) – zostały od tego czasu wyłączone i rozebrane; właściwe prace demontażowe CEA zakończyło pod koniec 2012 roku.

Z działu elektroniki ośrodka wyrosło CEA-Leti, założone w 1967 roku, które dziś rozwija mikro- i nanotechnologie razem z przemysłem. W tym samym roku wpływ Néela pomógł sprowadzić do Grenoble ILL, a w 1988 roku dołączył ESRF. Oba urządzenia opisujemy na stronach Europejski synchrotron i Europejskie źródło neutronów.

Noblowskie odkrycie w magnesach Grenoble

Z badań nad magnetyzmem wyrosło też laboratorium bardzo silnych pól magnetycznych, dziś część krajowego laboratorium silnych pól magnetycznych CNRS (LNCMI). To właśnie w silnych polach w Grenoble, 4–5 lutego 1980 roku, Klaus von Klitzing odkrył kwantowy efekt Halla, za który w 1985 roku dostał Nagrodę Nobla z fizyki. Od 1972 roku laboratorium w Grenoble współpracowało z Instytutem Badań Ciała Stałego Maxa Plancka w Stuttgarcie, a w 2009 roku połączyło się z laboratorium pól impulsowych w Tuluzie, tworząc LNCMI.

Nauka w górach

Same Alpy też są przedmiotem badań. Instytut Geonauk Środowiskowych (IGE), prowadzony przez CNRS, Université Grenoble Alpes, INRAE, IRD i Grenoble INP, bada system klimatyczny, lodowce i lądolody, rdzenie lodowe i wodę, ze szczególnym uwzględnieniem obszarów polarnych, tropikalnych i górskich.

Wysoko nad doliną uniwersytet i CNRS prowadzą Ogród Lautaret – ogród botaniczny i jednostkę wsparcia badań na wysokości około 2100 metrów. Pierwszy ogród alpejski na przełęczy założył w 1899 roku prof. Jean-Paul Lachmann z Uniwersytetu w Grenoble; w 1919 roku przeniesiono go, żeby zrobić miejsce dla nowej drogi na Galibier. Dziś rośnie tu ponad 2000 gatunków roślin z Alp i głównych pasm górskich świata, a w laboratoryjnym schronisku obok ogrodu bada się, jak rośliny przystosowują się do skrajnych warunków i jak wpływają na nie zmiany klimatu i rolnictwa.

W Atlasie

W Atlasie TheScience.fm Grenoble to pierwszy przystanek trasy Big Machines, która prowadzi dalej do Genewy (geneva.science), Lozanny (lausanne.science), Villigen (villigen.science) i Frascati (frascati.science). Same instytuty badawcze zebraliśmy na stronie Instytuty.

W Atlasie

Grenoble to pierwszy przystanek trasy Big Machines w Atlasie TheScience.fm, która łączy wielkie urządzenia badawcze: cząstki, fotony i plazmę. Następny przystanek to Genewa.